Przepraszam Miłych Czytelników, że się wymądrzam, że „wydwarzam” (jakby napisał Łukasz Górnicki) już w tytule tego felietoniku. Któż to taki, ten Pluszkin, do licha?- zapytacie. No, może niektórzy Czytelnicy nie będą pytać, bo mają jeszcze w pamięci „Martwe dusze” Gogola. I ci oczywiście pamiętają tego starca, niechlujnego sknerę, głodzącego swego sługę a z poddanych wyciskającego ostatnie poty. Jego zapuszczony dom, jego nieuporządkowany ogród, kieszenie szlafroka, w których jest mnóstwo rzeczy- śmieci pozbieranych z miejsc różnych, żeby się „nie zmarnowały” – to jeden z najwspanialszych, najbardziej wyrazistych i satyrycznych obrazów epiki Gogola. Można się bać Pluszkina, można się śmiać z Pluszkina, ale wówczas Gogol znowu nam podpowie – „sami z siebie się śmiejecie”. Rzeczywiście – po wiekach Pluszkin został zrehabilitowany, ba – nawet się pisze jego apologię. Czyni to wspaniale Władimir Toporow w tłumaczonej i u nas książce „Przestrzeń i rzecz". Mnie– za Toporowem – zastanowił istotny aspekt „sprawy Pluszkina- to jego (wydawać się może chorobliwe) upodobanie do „rzeczowiska” – w śmieciarstwie. Jak Państwo pamiętają, mam duży sentyment do bractwa Ediego (pisałem o tym w felietonie Recykling), zatem nie potępiam Pluszkina za gromadzenie rzeczy, które się mogą przydać. Przepatrzmy zresztą nasze biurka, nasze szuflady – ileż tam Pluszkina. Oczywiście do czasu, kiedy się zabiorą do ich porządkowania nasze małżonki. Robi się w nich puściutko, sterylnie i smutno ( jak w kostnicy). Szkoda, że nam nie dozwolono czyścić torebek i „kosmetyczek” naszych „żabek” i „koteczków”! Jest wszakże coś ważniejszego jeszcze – coś, co już wkracza w rejony spraw ostatecznych, eschatologicznych, sensu życia i sensu śmierci człowieczej. Mistyk niemiecki Eckhart pisze w swoich traktatach o koniecznym rozstaniu się duszy z rzeczami izby realizować czystą drogę „ascetyczną”. Ale – jak wzmiankuje Toporow- inne rozstawanie się człowieka z rzeczami ma miejsce przed śmiercią.: oddalenie się od rzeczy pozwala zrozumieć prawdziwą naturę ich związków z człowiekiem i jego życiem. I tu analizuje kilka przejmujących utworów – od Lwa Tołstoja po traktaty metafizyczne Gerszenzona. Rzeczy, które już tracą nazwę w gasnącym umyśle, rzeczy, które „uciekają” wrzucone w inne – już nie-ludzkie – pole grawitacyjne, rzeczy, które mogą być odzyskane tylko przez naiwność dziecka, które je bierze do rączki i traktuje jako zabawkę. I w końcu możemy się zgodzić z traktatem ezoterycznym, w którym czytamy: Życie to uzgodnienie sprzeczności. Życie to ani kres, ani bezkres, ani jedność, ani wielość, ani światłość, lecz wszystko razem, jedno w drugim, dlatego, ze życie jest powszechnością w jednostkowości. (Gerszenzon) I w tym wielkim Ładzie Bożym może się znajdzie miejsce na śmietnik naszej szuflady i zapewne Bóg w swej łaskawości poczyta Pluszkinowi za zasługę to, że tak się troszczył o zardzewiałe gwoździe, niedojrzałe jabłka, połamane koła, śmieci zbierane z podłogi, choć to rzeczywiście skąpiec i kochał bardziej rzeczy niż bliźnich.