„Tempora mutantur et nos mutamur in illis” mówi znane porzekadło. Ciągle wszakże ponawiamy wysiłki, żeby zachować i z tych czasów dobrych, wartości, które niezmiennie mogłyby przetrwać także do obecnych lat. Taką nostalgię za dobrymi obyczajami niekiedy przejawiam i ja, zwracając się do niesfornych studentów (myślę – „do rozkrzyczanej pepinerii”) na moich zajęciach z retoryki. Ale cóż zrobić. Ja swoje – oni swoje. Ja o Cyceronie – oni o dyskotece, ja o wielkiej cnocie starożytnych (arete) – oni – jakby tu się wyrwać na piwo. Czuję się stary i niepotrzebny i mruczę pod nosem : „ oby mądrość była przy młodości”. Nie mogę przecież wykluczyć i tego, że to oni są mądrzy w swojej zieloności, ja zaś jestem skostniałym zgredem. Pomyślałem sobie, że będę na zajęciach poświęcał kilka minut na przypomnienie dobrych obyczajów, na przywoływanie cnót naszych praszczurów, którymi kiedyś Rzeczpospolita stała. Wpadła mi do ręki niewielka książeczka „Dawna przodków naszych obyczajność”. Wielce się ucieszyłem. Mam was! – pomyślałem. Teraz ugniecie się pod potęgą tradycji. Zaserwuję wam wzorce, których nikt nie będzie w stanie negować – od SLD po Ligę Polskich Rodzin. I zacząłem czytać. W miarę czytania stawałem się co raz bardziej markotny. Coś mi tu nie pasowało. Zacząłem się zastanawiać, czy aby te szlachetne wzorce nie są zbyt archaiczne, ba – nawet niebezpieczne dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Bo posłuchajmy, co przeczytałem:
„O wstawaniu ze snu i ubieraniu się”
„Nie wylegaj się długo, jeżeli się ocknąłeś, jeśli czujesz się zdrowym i spać nie chcesz, tedy wstań; leżenie bowiem, mianowicie długie, szkodzi zdrowiu, odurza głowę i wdraża do próżnowania. Ospalstwem i długiem leżeniem w łóżku nie daj złego przykładu drugim, a razem nie daj sam o sobie świadectwa, żeś śpioch, leniuch i próżniak. - Jeśli nie śpisz , tedy innym śpiącym przykrości, psót i figlów nie urządzaj. – Niegrzeczne byłoby, jeżelibyś się wylegiwał, kiedy już starsi powstawali. – Umyj sobie codziennie twarz, uszy, szyję, ręce, ba nawet i nogi, aby dla drugich nie wydawały obrzydliwego smrodu Nie czyść zębów szczoteczką: bo gdy pooddzierasz dziąsła do kości, tedy ci z gęby nieznośnie cuchnąć będzie, najlepiej uczynisz, jeżeli zrana i wieczorem, a także po każdem jadle czystą wodą gębę wypłuczesz, jeśli palca zamiast szczoteczki używać będziesz. – Miej zwyczaj wytrzeć sobie pot pod pachami i na piersiach, abyś sobą nie wydawał nieznośnego swądu. –Wstawszy zaraz się ubieraj, nie zostawaj długo w bieliźnie, nie świeć cielskiem i nie wystawiaj go na pokaz: jakkolwiek byłoby piękne, przystojniej jest, kiedy będzie zakryte”
Zasępiłem się. Przecież ja o niczym innym nie marzę jak o tym, by dłużej w łóżku poleżeć. Nienawidzę mego oprawcy – rozbrzęczonego budzika, który mnie na nogi zrywa nawet w niedzielę o 5 rano (jazda do Łowicza). Myję się szybko acz dokładnie. Ale – o zgrozo – zęby myję szczoteczką [ostatnio nawet Braunem na baterię], cielska w bieliźnie nie wystawiam (bo niepiękne), grzeszę zatem wielce wobec zacnych obyczajów naszych przodków. A może te nasze czasy nie są takie złe. Przecież można myć ręce i nogi: czytać Cycerona i chodzić na dyskotekę. Można się napić dobrego piwa a potem zęby wyczyścić nawet elektryczną szczoteczką. A kiedy nie trzeba się zrywać na zajęcia – spać, spać do upadłego. Nie ma wtedy czasu i chęci na psoty i figle. W moim wieku owo „spać” to ciężka walka o przetrwanie.